Article — Billuart, Summa Summae · from Schola Thomistica
On the principles of morality
By principles of morality we understand all those things from which it comes about that act be good, or evil, or indifferent. The Author assigns three here q. 18, a. 2, 3 et 4, namely object, circumstances and end. For although the end is also a circumstance, since nevertheless it influences action most greatly, therefore the Holy Doctor treats specially of it, and with him commonly theologians. But those things which are wont to be disputed concerning these three principles of morality we shall weigh in this article through several paragraphs. Whence be
Principia moralitatis intelligimus ea omnia ex quibus fit quod actus sit vel bonus, vel malus, vel indifferens. Tria assignat Author hic q. 18, a. 2, 3 et 4, scilicet objectum, circumstantias et finem. Quamvis enim finis sit etiam circumstantia, quia tamen maxime influit in actionem, ideo specialiter de illo tractat S. Doctor et cum eo communiter theologi. Quae vero disputari solent circa haec tria moralitatis principia, in hoc articulo per varios paragraphos expendemus. Unde sit
§ I. — Whether the first and specific goodness or malice of human act is from the object ?
§ I. — Utrum prima et specifica bonitas vel malitia actus humani sit ex objecto ?
By object we understand here not whatsoever is objected to the will, for thus the very circumstances would also be its object; but that which is first and per se attained by the will.
Per objectum hic non intelligimus quidquid objicitur voluntati, sic enim ipsae circumstantiae forent etiam ejus objectum; sed id quod primo et per se attingitur a voluntate.
I say 1° : The first and essential goodness, or malice of human act, is drawn from the object morally considered1. 1 Here q. 18, a. 2, c.
Dico 1° : Prima et essentialis bonitas, vel malitia actus humani, desumitur ab objecto moraliter considerato1. 1 Hic q. 18, a. 2, c.
It is proved. As in naturals first and essential goodness is taken from form which gives species, as in man from rational form, and the first evil from defect of form which gives species, as if generated thing does not attain specific form, suppose man be not generated but something in place of man ; so in morals first and essential goodness is regarded from form giving species to human act, and first malice from defect of this form. But form giving species to human act is the object. Therefore. — The minor is proved. Human act is motion and tending toward object as toward term. But motion and tending regards term as proper form; for it is compared to it as potency to act, perfectible and determinable to perfective and determinative. Therefore.
Probatur. Sicut in naturalibus prima et essentialis bonitas sumitur a forma quae dat speciem, ut in homine a forma rationali, et primum malum ex defectu formae quae dat speciem, ut si res generata non consequitur formam specificam, puta si non generetur homo, sed aliquid loco hominis ; ita in moralibus prima et essentialis bonitas attenditur ex forma quae dat speciem actui humano, et prima malitia ex hujus formae defectu. Atqui forma dans speciem actui humano, est objectum. Ergo. — Prob. min. Actus humanus est motus et tendentia ad objectum sicut ad terminum. Atqui motus et tendentia respicit terminum ut formam propriam; comparatur enim ad illum ut potentia ad actum, perfectibile et determinabile ad perfectivum et determinativum. Ergo.
I said : « From object morally considered, » because around same object physically considered acts specifically diverse can turn, good and evil: as around same thing alien, act of injustice, taking away, act of justice, restoring; around same wife adultery and conjugal act; around same man love and hatred.
Dixi : « Ex objecto moraliter considerato, » quia circa idem objectum physice consideratum possunt versari actus specie diversi, bonus et malus : ut circa eamdem rem alienam, actus injustitiae, auferendo, actus justitiae, restituendo ; circa eamdem uxorem adulterium et actus conjugalis ; circa eumdem hominem amor et odium.
Object must therefore be taken morally, and as it stands to directing reason, and is conformable or disconformable to it.
Debet ergo sumi objectum moraliter, et prout rationi dirigenti substat, eique est conforme vel difforme.
You will say. Human act draws first and specific morality from what it first regards. But it regards the end, as St. Thomas teaches here a. 6, c., and above q. 1, a. 3, c. And it is clear because object is willed on account of end. Therefore end is prior willed.
Dices. Actus humanus primam et specificam moralitatem desumit ab eo quod primo respicit. Atqui respicit finem, ut docet S. Thomas hic a. 6, c., et supra q. 1, a. 3, c. Et patet quia objectum est volitum propter finem. Ergo finis est prius volitus.
I answer. I distinguish the minor. Human act first regards end of work, I concede; end of worker, I deny. End of work, which also is called intrinsic, coincides with object; end of worker comes to it from extrinsic and accidentally, so that without it the same act could stand.
Resp. Dist. min. Actus humanus primo respicit finem operis, conc.; finem operantis, nego. Finis operis, qui et dicitur intrinsecus, coincidit cum objecto; finis operantis illi advenit ab extrinseco et accidentaliter, ita ut sine illo staret idem actus.
Whether and how human act takes goodness or malice from circumstances and from end ?
Utrum et quomodo actus humanus sumat bonitatem vel malitiam ex circumstantiis et ex fine ?
1° Circumstance is « an accident of human act, morally affecting it already constituted in moral being 1 ». 1 Here q. 7, a. 1, c.
1° Circumstantia est « accidens actus humani, ipsum in esse morali jam constitutum moraliter afficiens1 ». 1 Hic q. 7, a. 1, c.
It is explained 2. It is called accident, because circumstance is said metaphorically from place. Therefore as in local things that is said to stand around something which is indeed extrinsic to it, yet attains it or approaches it; so in morals circumstance is said to be that which is outside substance of act, yet attaining it somehow. But what is outside substance of thing, as being such that without it the thing can be and be conceived, pertains nevertheless to itself, is called its accident. So is, e.g., circumstance of sacred place respecting theft. 2 Ibid.
Explicatur2. Dicitur accidens, quia circumstantia dicitur metaphorice a loco. Sicut ergo illud in localibus dicitur circumstare aliquid, quod est quidem ei extrinsecum, ipsum tamen attingit aut ei appropinquat; ita in moralibus circumstantia dicitur id quod est extra substantiam actus, ipsum tamen aliquo modo attingens. Quod autem est extra rei substantiam, utpote sine quo res esse et concipi potest, ad ipsam tamen pertinet, dicitur ejus accidens. Sic est, v. g., circumstantia loci sacri respectu furti. 2 Ibid.
It is said, « affecting human act already constituted in moral being, » because, if it gave first and essential moral species, it would no longer be circumstance, but would pass into condition of object and essential difference.
Dicitur, « afficiens actum humanum in esse morali jam constitutum, » quia, si daret primam et essentialem speciem moralem, jam non esset circumstantia, sed transiret in conditionem objecti et differentiae essentialis.
It is said, « morally affecting it, » that is, modifying it in ordine to rules of morals; because, if it affect physically, it will indeed be circumstance of act qua physical, not qua moral, as that one give alms in gold or silver, morning or evening, with right or left hand; of which there is not question here.
Dicitur, « ipsum moraliter afficiens, » id est, ipsum modificans in ordine ad regulas morum; quia, si afficiat physice, erit quidem circumstantia actus qua physicus est, non qua moralis, ut quod quis det eleemosynam in auro vel argento, mane vel vesperi, manu dextera vel sinistra; de quo non est hic quaestio.
2° Seven circumstances of human acts are commonly assigned, comprehended in this verse: Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo, quando1. For in acts must be considered, who did it, with what aids or instruments he did it, what he did, where he did it, why he did it, how he did it, and when he did it. 1 Ibid., a. 3, c. — These circumstances were enumerated by Aristotle in III Ethic., c. 2 vel 3, and by Cicero in his Rhetorica.
2° Assignantur communiter septem circumstantiae actuum humanorum, hoc versu comprehensae : Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo, quando1. In actibus enim considerandum est, quis fecit, quibus auxiliis aut instrumentis fecerit, quid fecerit, ubi fecerit, cur fecerit, quomodo fecerit, et quando fecerit. 1 Ibid., a. 3, c. — Haec circumstantiae enumeratae sunt ab Aristotele in III Ethic., c. 2 vel 3, et a Cicerone in sua Rhetorica.
Note, these things which we recounted, in order that they be circumstances, are not to be taken insofar as substance of act depends upon them, but insofar as they affect it accidentally. Whence
Adverte, haec quae recensuimus, ut sint circumstantiae, non esse accipienda quatenus ab eis dependet substantia actus, sed quatenus ipsum accidentaliter afficiunt. Unde
Quis, signifies not substance of agent, but its quality, e.g., that he be priest, religious or layman, unmarried or married, rich or poor, superior or subject.
Quis, non significat substantiam agentis, sed ejus qualitatem, v. g., quod sit sacerdos, religiosus vel laicus, solutus vel conjugatus, dives vel pauper, superior vel subditus.
Quid, denotes likewise not substance of effect, but some accident joined to it, suppose quality or quantity : e.g., in theft, it denotes not that stolen thing be alien, for that pertains to substance of theft, but that it be sacred or profane, that it be of great or small quantity; in homicide, that slain one be parent or cleric; in lust, that partner be kinswoman or wedded one, etc.
Quid, non denotat pariter substantiam effectus, sed aliquid accidens ipsi conjunctum, puta qualitatem vel quantitatem : v. g., in furto, non denotat quod res furtiva sit aliena, id enim pertinet ad substantiam furti, sed quod sit sacra vel profana, quod sit magnae vel parvae quantitatis; in homicidio, quod occisus sit parens vel clericus; in luxuria, quod complex sit consanguinea vel nupta, etc.
Ubi, signifies not bare place, certain it is that act done somewhere is done somewhere, but quality of place: as that it be public, sacred, etc.; for if fornication take place in public place, scandal arises, if in sacred place, it is sacrilege.
Ubi, non significat nudum locum, certum est enim actum qui fit alicubi fieri, sed qualitatem loci : ut quod sit publicus, sacer, etc.; si enim fornicatio fiat in loco publico, oritur scandalum, si in loco sacro, est sacrilegium.
Quibus auxiliis, signifies accidental instruments or means which the agent used; as if he used help of devil or witchcraft, if he killed by poison or sword, etc.
Quibus auxiliis, significat accidentaria instrumenta seu media quibus usus est operans; ut si adhibuerit opem daemonis vel maleficii, si occiderit veneno vel gladio, etc.
Cur, denotes end, not intrinsic and of work, for that pertains to substance of act, but extrinsic and of working : as if someone steal to get himself drunk.
Cur, denotat finem, non intrinsecum et operis, hic enim pertinet ad substantiam actus, sed extrinsecum et operandis : ut si quis furetur ad se inebriandum.
Quomodo, signifies accidental mode whereby act is done, e.g., intensely or remissly, from contempt or levity, from ignorance or fear, from malice or passion.
Quomodo, significat modum accidentalem quo fit actus, v. g., intense vel remisse, ex contemptu vel levitate, ex ignorantia vel metu, ex malitia vel passione.
Quando, signifies accidental condition of time, namely either quality, as if work be done on feast day, or day of communion; or quantity, as if act endure long or little.
Quando, significat conditionem accidentalem temporis, nempe vel qualitatem, ut si opus fiat die festo, vel communionis; vel quantitatem, ut si actus diu vel parum duret.
I say 1° : Human act draws some goodness or malice from circumstances1. 1 Here q. 18, a. 3, c.
Dico 1° : Actus humanus desumit aliquam bonitatem vel malitiam a circumstantiis1. 1 Hic q. 18, a. 3, c.
It is proved 1°. Concerning goodness or malice of human acts judgment must be made in same mode, at least analogically, as concerning goodness and malice of natural things. But in natural things whole goodness and perfection is not taken from sole form giving species, but also from accidents: thus, e.g., whole goodness and perfection of man is not taken from his sole substantial form, but from various accidents, as from color, figure, due proportion of members, etc. Therefore whole goodness of human act is not taken from sole object giving species, but also from circumstances which are its accidents.
Probatur 1°. De bonitate vel malitia actuum humanorum censendum est eodem modo, saltem analogice, sicut de bonitate et malitia rerum naturalium. Atqui in rebus naturalibus tota bonitas et perfectio non sumitur a sola forma quae dat speciem, sed etiam ab accidentibus : sic, v. g., tota bonitas et perfectio hominis non sumitur a sola ejus forma substantiali, sed ex variis accidentibus, ut ex colore, figura, debita membrorum proportione, etc. Ergo tota bonitas actus humani non sumitur a solo objecto quod dat speciem, sed etiam ex circumstantiis quae sunt ejus accidentia.
2° Therefore human act draws goodness or malice from object, because it says habit of convenience or disconvenience toward right reason. But circumstances also can import habit of convenience or disconvenience toward right reason: thus, e.g., not only is it disconvenient to reason to steal, but also to steal in sacred place.
2° Ideo actus humanus desumit bonitatem vel malitiam ab objecto, quia dicit habitudinem convenientiae vel disconvenientiae ad rectam rationem. Atqui circumstantiae etiam possunt importare habitudinem convenientiae vel disconvenientiae ad rectam rationem : sic, v. g., non solum est disconveniens rationi furari, sed etiam furari in loco sacro.
I say 2° : Human act sometimes draws from circumstances species of good or evil, sometimes only aggravation or diminution of goodness or malice within same species ; or, as commonly is said : Certain circumstances are changing species, certain only aggravating within same species1. 1 Here q. 18, a. 10 et 11, c.
Dico 2° : Actus humanus aliquando desumit a circumstantiis speciem boni vel mali, aliquando tantum aggravationem aut diminutionem bonitatis vel malitiae intra eamdem speciem ; seu, ut communiter dicitur : Quaedam circumstantiae sunt mutantes speciem, quaedam tantum aggravantes intra eamdem speciem1. 1 Hic q. 18, a. 10 et 11, c.
Changing-species circumstance is that which of itself adds onto human act special and distinct goodness or malice; only aggravating, that which increases only presupposed goodness or malice and modifies it within same species.
Circumstantia mutans speciem, ea est quae secundum se specialem et distinctam bonitatem vel malitiam actui humano superaddit; aggravans tantum, quae praesuppositam bonitatem vel malitiam auget tantum et modificat intra eamdem speciem.
Among aggravating circumstances, some aggravate notably, others lightly. It is held notably aggravating in quantitative matter, or which consists in number, weight and measure, when separately taken and separated from act it would suffice unto mortal sin : as he who stole beyond twenty-five aurei would sin mortally: as he who beyond twenty-five asses, which I suppose suffice unto mortal sin, stole another twenty-five. In other matters however it is held notably aggravating, when it notably exceeds ordinary measure of sinning in suchlike matters: as if anyone spend whole night in impurities with woman, if anyone persevere through months and years in fraternal hatred, if anyone killed enemy cutting him limb from limb, etc.
Inter circumstantias aggravantes, aliae notabiliter, aliae leviter aggravant. Censetur notabiliter aggravans in materia quantitativa, seu qua consistit in numero, pondere et mensura, quando seorsim sumpta et ab actu separata sufficeret ad peccatum mortale : ut qui ultra viginti quinque aureos furatus esset, peccaret mortaliter: ut qui ultra viginti quinque asses, quos suppono sufficere ad peccatum mortale, furaretur alios viginti quinque. In aliis autem materiis censetur notabiliter aggravans, quando notabiliter excedit modum ordinarium peccandi in hujusmodi materiis : ut si quis totam noctem transigeret impudicitiis cum muliere, si quis per menses et annos perseveraret in odio fraterno, si quis inimicum occidisset membratim concidendo, etc.
If neither of these occur, it is held lightly aggravating : suppose thief filched thirty asses; that after quarrel someone angry remained in hatred for some small time.
Si neutrum ex his occurrat, censetur leviter aggravans : puta quod fur surripuerit triginta asses; quod post rixam quis iratus aliquantulo tempore in odio permanserit.
Species-changing circumstances certainly must be accused in confession. That notably aggravating circumstances also must be accused holds the more common and safer opinion2, of which in treatise on Penance. 2 The contrary is now common, because it seems more probable. This question will be resolved in its place.
Circumstantiae mutantes speciem sunt certo accusandae in confessione. Circumstantias notabiliter aggravantes etiam esse accusandas tenet communior et tutior sententia2, de quo in tractatu de Poenitentia. 2 Contraria est nunc communis, quia probabilior videtur. Haec quaestio in loco suo resolvetur.
I say 3° : Human act draws goodness or malice from end3. 3 Here q. 18, a. 4, c.
Dico 3° : Actus humanus desumit bonitatem vel malitiam a fine3. 3 Hic q. 18, a. 4, c.
Clear from what was said, because end, like other circumstances, can say order of conformity or disformity toward reason. So conformable to reason is it, not only to give alms, but also to give in satisfaction for sins; just as repugnant to reason is it, not only to steal, but also to steal to get oneself drunk.
Patet ex dictis, quia finis, non secus ac aliae circumtantiae, potest dicere ordinem conformitatis vel difformitatis ad rationem. Sic rationi conforme est, non solum dare eleemosynam, sed etiam dare in satisfactionem peccatorum ; sicut rationi repugnat, non solum furari, sed etiam furari ad se inebriandum.
§ III. — Certain little questions concerning preceding paragraphs briefly resolved.
§ III. — Quaedam quaestiunculae circa praecedentes paragraphos breviter resolvuntur.
You will ask 1° from what act good from object, commanded unto good end, draws specific and essential goodness.
Petes 1° a quo actus ex objecto bonus, ad bonum finem imperatus, desumat bonitatem specificam et essentialem.
I answer. Commanded act taken in itself and specifically draws its specific and essential goodness from object, accidental from end: 1° Because what comes upon act constituted in its species is accidental to it. But command and ordering of act good of itself unto extrinsic end comes upon it already constituted in its species. Therefore. 2° Act takes essential species from what it primarily and immediately regards. But commanded act, considered in itself and specifically, primarily and immediately regards object: thus e.g., volition of giving alms, commanded by penance, primarily and immediately regards honesty of mercy, only secondarily and mediately honesty of penance. Therefore.
Resp. Actus imperatus secundum se et specificative sumptus, desumit suam bonitatem specificam et essentialem ab objecto, accidentalem a fine : 1° Quia quod advenit actui in sua specie constituto, est ipsi accidentale. Atqui imperium et ordinatio actus ex se boni ad finem extrinsecum, advenit illi jam in sua specie constituto. Ergo. 2° Actus ab eo sumit speciem essentialem, quod primario et immediate respicit. Atqui actus imperatus, secundum se et specificative consideratus, primario et immediate respicit objectum : sic v. g., volitio dandi eleemosynam, imperata a poenitentia, primario et immediate respicit honestatem misericordiae, secundario tantum et mediate honestatem poenitentiae. Ergo.
But if commanded act be taken formally and reduplicatively as commanded, it has essential species from end; because, as such, it is reckoned one and same with commanding act, and regards same object.
Si vero actus imperatus sumatur formaliter et reduplicative ut imperatus, habet speciem essentialem a fine; quia, ut talis, reputatur unus et idem cum actu imperante, idemque objectum respicit.
Nevertheless, because it happens to that act, considered in itself, that it be commanded, and command and ordering unto extrinsic end supervenes upon it already constituted in its species, simply speaking, comparison made between those species, it must be said that that which it has from object is essential, and that which it has from end accidental.
Attamen, quia illi actui, secundum se considerato, accidit quod sit imperatus, eique jam in sua specie constituto supervenit imperium et ordinatio ad finem extrinsecum, simpliciter est dicendum, comparatione facta inter illas species, quod ea quam habet ex objecto sit essentialis, et ea quam habet ex fine sit accidentalis.
You will ask 2° how goodness or malice both of object and of circumstances ought to be intended that act be good or evil.
Petes 2° quomodo debeat intendi bonitas vel malitia tam objecti quam circumstantiarum, ut actus sit bonus vel malus.
I answer. That act be morally evil, it suffices that malice be indirectly virtually or implicitly willed in another to which it is annexed; that however it be good, there is required that goodness be formally and directly in itself willed, at least in exercised act.
Resp. Ut actus sit moraliter malus, sufficit quod malitia sit indirecte virtualiter vel implicite volita in alio cui est annexa; ut autem sit bonus, requiritur quod bonitas sit formaliter et directe in se volita, saltem in actu exercito.
Our Doctor expresses this whole response in these words here q. 19, a. 7, ad 3 : « Evil happens out of singular defects, good truly out of whole and integral cause. Wherefore, whether will be of that which is of itself evil and under reason of good, or be of good under reason of evil, always will will be evil. But unto this that it be good will, it is required that it be of good under reason of good, that is that it will good, and on account of good. »
Totam hanc responsionem his verbis exprimit Doctor noster hic q. 19, a. 7, ad 3 : « Malum contingit ex singularibus defectibus, bonum autem ex tota et integra causa. Unde, sive voluntas sit ejus quod est secundum se malum et sub ratione boni, sive sit boni sub ratione mali, semper voluntas erit mala. Sed ad hoc quod sit voluntas bona, requiritur quod sit boni sub ratione boni, id est quod velit bonum, et propter bonum. »
Reason moreover of first part is: 1° because otherwise malice cannot be intended; for no one intending evil operates, as I said above and philosophers commonly teach; and if anyone be so wicked that he seem to covet malice in his act, he covets it not except by reason of some goodness which he apprehends in it. 2° Because malice not only is not to be coveted, but is to be avoided. It is not avoided however, by this very fact that indirectly and implicitly it is intended. Suffices therefore that one covet in a thing delectability, to which he sees malice annexed.
Ratio insuper primae partis est : 1° quia aliter non potest intendi malitia ; nemo enim intendens malum operatur, ut dixi supra et communiter docent philosophi ; et si quis sit ita scelestus ut videatur appetere malitiam in suo actu, eam non appetit nisi ratione alicujus bonitatis quam in ea apprehendit. 2° Quia malitia non solum non est appetenda, sed est vitanda. Non vitatur autem, hoc ipso quo indirecte et implicite intenditur. Sufficit ergo quod quis appetat in re delectabilitatem, cui videt esse annexam malitiam.
Reason of second part is, because honesty is per se and on account of itself appetible, and thus right reason says it to be appetend.
Ratio secundae partis est, quia honestas est per se et propter se appetibilis, sicque esse appetendam dicit recta ratio.
I said : « At least in exercised act ; » because it is not necessary that agent say in signed act, e.g.: « I will give alms because honest, » but suffices that he will alms under that reason whereby it is honest, namely because it relieves misery of neighbor.
Dixi : « Saltem in actu exercito ; » quia non est necesse quod agens dicat in actu signato, v. g. : « Volo dare eleemosynam quia honestum est, » sed sufficit quod velit eleemosynam sub ea ratione qua est honesta, scilicet quia sublevat miseriam proximi.
You will ask 3° whether good intention makes honest evil election, or is vitiated from evil election.
Petes 3° utrum bona intentio cohonestet malam electionem, aut ex mala electione vitietur.
I answer. Good intention, as moving unto evil election, is vitiated from it, and evil election is not made honest by good intention ; its malice nevertheless is diminished secundum quid.
Resp. Bona intentio, ut movens ad malam electionem, ex ea vitiatur, et electio mala ex bona intentione non cohonestatur ; ejus tamen malitia minuitur secundum quid.
First part is proved and explained in case. Titius steals to give alms, or lies to save life of neighbor. Intention of saving life of neighbor or relieving his need formally, as moving unto theft or lie, is vitiated and becomes evil : 1° Because thus it is cause of evil, namely theft or lie. But cause of evil does not say good, but defect. Therefore. 2° Intention, as moving unto election, contains it virtually; for intention and volition of end is not anyhow, but as to-be-attained through means. Therefore by this very fact that he wills to acquire through evil medium, it is inordinate and evil.
Prima pars probatur et explicatur in casu. Titius furatur ad dandam eleemosynam, vel mentitur ad salvandam vitam proximi. Intentio salvandi vitam proximi aut subveniendi ejus indigentiae formaliter, ut movens ad furtum aut ad mendacium, vitiatur et fit mala : 1° Quia sic est causa mali, scilicet furti aut mendacii. Atqui causa mali non dicit bonum, sed defectum. Ergo. 2° Intentio, ut movens ad electionem, continet virtualiter illam ; est enim intentio et voluntas finis non quomodocumque, sed ut assequendi per media. Ergo hoc ipso quo vult acquirere per malum medium, est inordinata et mala.
I said : « Formally as moving, unto evil election, » because in itself and from object it is good; good indeed is willing to succor needy neighbor. Of which art. seq.
Dixi : « Formaliter ut movens, ad malam electionem, » quia secundum se et ex objecto est bona; bonum est enim velle succurrere proximo indigenti. De quo art. seq.
Second part is proved, wherein is against Cassianus, Collat. 17. Malice from object, while object remains unchanged, is immutable and unchangeable; whence neither would good intention itself be vitiated from perverse election, unless because, as moving, it includes virtually in its object the very evil election, as was said, and thus its object is changed. But object of evil election, e.g., theft, is not changed by good intention. Therefore. Whence Apostle, Rom., II, 8, condemns those who say : Let us do evil, that good may come. And Alexander III, c. 4 super eo, de usuris, says: « Sacred Scripture forbids to lie for life of another. »
Probatur secunda pars, qua est contra Cassianum, Collat. 17. Malitia ex objecto, quamdiu objectum manet immutatum, est immutabilis et invariabilis; unde nec ipsa intentio bona vitiaretur ex prava electione, nisi quia, ut movens, includit virtualiter in suo objecto ipsam electionem malam, ut dictum est, sicque mutatur ejus objectum. Atqui objectum malae electionis, v. g., furti, non mutatur ex bona intentione. Ergo. Unde Apost., Rom., II, 8, damnat eos qui dicunt : Faciamus mala, ut veniant bona. Et Alexander III, c. 4 super eo, de usuris, dicit : « Scriptura sacra prohibet pro alterius vita mentiri. »
Third part is proved. Malice or gravity of sin is regarded from voluntary affection toward sin, or toward that which in sin is wont to please, namely delectable good. But, in case, although malice of theft or lie sought from object be not diminished, voluntary affection toward sin, or toward delectable good which in sin is wont to please, is nevertheless diminished ; because he covets evil or sin only from love of honest good, and as clothed with reason of useful good, for attaining that honest good. Therefore.
Probatur tertia pars. Malitia seu gravitas peccati attenditur ex affectu voluntario ad peccatum, seu ad id quod in peccato solet placere, scilicet bonum delectabile. Atqui, in casu, licet non minuatur malitia furti vel mendacii petita ex objecto, minuitur tamen affectus voluntarius ad peccatum, seu ad bonum delectabile quod in peccato placere solet ; quia non appetit malum seu peccatum nisi ex amore boni honesti, et ut induit rationem boni utilis, ad istud bonum honestum consequendum. Ergo.
intended is better, so much more is fault of lie diminished. »
intentum est melius, tanto magis minuitur culpa mendacii. »
You will ask 4° whether evil intention vitiates good election, or conversely is made honest from good election.
Petes 4° utrum mala intentio vitiet bonam electionem, an e contra cohonestetur ex bona electione.
I answer. Good election, as election, is sullied by evil intention, and evil intention is not rectified by good election.
Resp. Electio bona, ut electio, sordescit ex mala intentione, et intentio mala non rectificatur ex bona electione.
It is proved. In good election, precisely as election, honesty of medium is not loved, but medium is loved precisely as useful unto evil end : e.g., who gives alms solely on account of vain glory cares not for honesty of alms, but only intends vain glory, so that, if alms were not of itself honest and conduced unto vain glory, he would assume it. Intention itself moreover of vain glory thence becomes worse, because it orders that which of itself is good unto evil. For perversion it is that good serve evil, and nobler be ordered unto less noble, as unto end, resting there. This whole reason will appear more clearly from art. seq.
Probatur. In bona electione, praecise ut est electio, non amatur honestas medii, sed medium amatur praecise ut utile ad malum finem : v. g., qui dat eleemosynam unice ob vanam gloriam, non curat honestatem eleemosynae, sed solum intendit vanam gloriam, ita ut, si eleemosyna ex se non esset honesta et conduceret ad vanam gloriam, illam assumeret. Ipsa autem intentio vanae gloriae inde fit pejor, quod ordinet id quod de se bonum est ad malum. Est enim perversitas bonum servire malo, et nobilius ordinari ad ignobilius, tamquam ad finem, ibi sistendo. Tota haec ratio magis clarebit ex art. seq.