Question — Bontempi, Palladium Theologicum V · from Schola Thomistica
Question IV: Of how many kinds is the price of things
SALES, and purchases are just or unjust chiefly by reason of the price.
EMPTIONES, et venditiones ex pretio potissimum iustae sunt, vel iniustae.
NOW the just price is twofold. One is fixed by public law, as when a pound of flesh, a jar of oil, or a measure of wine is sold for so much. This price consists in an indivisible sum, and is called by Aristotle, first Ethics, chapter 7, the legal price, which the Doctors commonly follow. The other is the natural price, which is imposed by nature itself according to prudent estimation. That this is just appears from the law pretium, ff. ad Legem Falcidiam. This price, however, does not consist in an indivisible sum, because it depends on many circumstances, on which see Nauar. cap. 23. num. 79. Medina C. de restis. quaest. 31. Couar. l. 2. var. cap. 3. In it, therefore, there is a certain latitude, within which justice is not violated, as D. Bonau. in speculo animae, cap. 2. Molina T. 2. disp. 347. Less. l. 1. cap. 21. dub. 2. num. 8. Fagundez l 5. de contract. cap. 29. Caspens. Tract. 19. sect. 2. Tanner. disp. 4. quaest. 7. num. 27. teaches.
EST autem pretium iustum duplex: Alterum lege publica taxatum, ut quod carnis libra, cadus olei, vel metrera vini, tanti vendatur. Hoc autem pretium consistit in indiuisibili, et vocatur ab Aristotele primo Eth. cap. 7. legitimum pretium, cui subscribunt communiter Doctores. Alterum pretium naturale est, quod ex natura ipsa secundum prudentem aestimationem imponitur. Hoc autem iustum esse, patet ex l. pretio, ff. ad Legem Falcidiam. Non consistit autem hoc pretium in indiuisibili, quia pendet ex multis circumstantiis, de quibus videatur Nauar. cap. 23. num. 79. Medina C. de restis. quaest. 31. Couar. l. 2. var. cap. 3. In hoc igitur datur quaedam latitudo, intra quam non violatur iustitia, ut docet D. Bonau. in speculo animae, cap. 2. Molina T. 2. disp. 347. Less. l. 1. cap. 21. dub. 2. num. 8. Fagundez l 5. de contract. cap. 29. Caspens. Tract. 19. sect. 2. Tanner. disp. 4. quaest. 7. num. 27.
HENCE the natural price is threefold. The highest, or rigorous; the middle, or moderate; and the lowest, or charitable. For example, let the middle price be one hundred; the rigorous will be 105; the lowest will be 95. Again, let the middle be 10; the lowest 8; the highest 12. Such examples are given by Couar. l. 2. var. cap. 3. Lessius, and Molina above, Caspensis num. 7. who, however, computing the accrescence in the hundred, holds that in tens it is increased only by five, and decreased only by one and a half.
HINC igitur pretium naturale est triplex. Supremum, seu rigorosum: Medium, seu moderatum; et Infimum, seu pium. Exempli gratia, pretium medium sit centum; Rigorosum erit 105. Infimum erit 95. Rursus medium sit 10. Infimum 8. Supremum 12. quae exempla ponunt Couar. l. 2. var. cap. 3. Lessius, et Molina supra, Caspensis num. 7. qui tamen computans accrementum in centum, tantum quinque ponit in decenis augeri, et decrescere solum unum, et dimidium.
WITHIN the limits of these three prices there cannot be injustice, so that a thing may be sold dearer on credit than for cash in hand, provided one keeps within these bounds. So it is gathered from D. Thom. 2. 2. quaest. 77. art. 1. Caietano there, Molina t. 1. disp. 347. Less. l. 2. cap. 21. dub. 2. num. 11. Soto l. 6. de iust. quaest. 2. art. 3. Couar. l. 2. var. cap. 3. Scoto in 4. dist. 15. quaest. 2. Maiore quaest. 29. and 40. Conrado de contract. cap. 3. quaest. 56. Nauar. in C. qualitas, de poenis. disp. 5. num. 43. Fagundez l. 5. cap. 29. Casp. num. 7. who, however, with others notes that the price must be determinate. Wherefore, if you sell on this condition: I sell for whatever you wish, it is invalid.
INTER horum trium pretiorum fines non potest esse iniustitia, ita ut carius possit vendi res credito, quam pecunia numerata, dummodo stetur inter hos limites. Ita colligitur ex D. Thom. 2. 2. quaest. 77. art. 1. Caietano ibi, Molina t. 1. disp. 347. Less. l. 2. cap. 21. dub. 2. num. 11. Soto l. 6. de iust. quaest. 2. art. 3. Couar. l. 2. var. cap. 3. Scoto in 4. dist. 15. quaest. 2. Maiore quaest. 29. et 40. Conrado de contract. cap. 3. quaest. 56. Nauar. in C. qualitas, de poenis. disp. 5. num. 43. Fagundez l. 5. cap. 29. Casp. num. 7. qui tamen cum aliis aduertit, pretium debere determinari. Quare, si vendas tali pacto: Vendo, quanti volueris, est inualida.